AUJAU (AISEAU-PRESLES)
(OIGNIES - AISEAU - CENTRE - PRESLES - ROSELIES)
L'ABÎYE - AUJAU CENTE - AUJAU PRÊLES - ROYÊE

Aujaucarte.jpg (23091 octets)
L'Èglîje (q) - L' postûre da Sinte Marîye - L' Tchapèle Sinte Marîye (t) - l' Abîye (r) - Lès rèlikes - L' Coû d' l' Abîye (c) (avant 1940)
AISEAUchurch1.jpg (14887 octets)
The Church  Sainte Marie d'Oignies
L' Èglîje Sinte Marîye d' Labîye date di 1870

In the church of this hamel OIGNIES, part of AISEAU-PRESLES, you may still see some old tombstones from the XIVthe century, a statue of  Notre-dame du Pilier , some relics of the Sainte Marie d'Oignies and
a Chapel with the fault of the Lords of Aiseau.
Au ddins, i gn'a dès cavaus do XIVe sièke, ène postûre di Nosse-Dame do Pilé, sakantès rèlikes da Sinte Marîye d' Augnîye èt ène tchapèle avou l' cavau dès Sègneûrs d' Aujau (parintés aus Brabant). Èt 1789, Aujau èstéve divnu on Markisat po onk vinu d' "Gent"


AISEAU2.jpg (45535 octets)
OIGNIESvue1.jpg (13035 octets)
Ruwe dès Scoles, l' Èglîje
OIGNIESvue2.jpg (11857 octets)
In OIGNIES, in 1192, has been founded, by the senior of the brothers de WALCOURT, a big ABBEY (order of Saint Augustin). The large buildings, partly burned in1973, are still visible and, mostly in good shape.
È 1192, l' pus vîs dès frères di Walcoû ont fait bati one grande Abèyi, d' l' orde dès Augustins) dins l' hamia d' Augnîye. Dès laudjes batimints è dimèrenut co, maugré k' i l' feû î a stî stitchî ddins è 1973.


FamBolland.jpg (8718 octets)
L' famile Boland dins lès anêyes 40.


AISEAUprocess1.jpg (11210 octets)

  Ène pôrcèssion (It was before WW1)

Hugo, the junior of the de Walcourt's brothers, was a famous goldsmith of the Middle-Age. Some works of HUGO D'OIGNIES are in NAMUR or in the Museum Le LOUVRE in PARIS
L' Abé Hugo, l'pus djon.ne dès frères di Walcoû èstéve, au Moyin Âdje,  on fwârt po z-ovrer l' aur. Sakants d'sès ovrâdjes son-st aurdés à Nameûr èt  au Muzêye do "Louvre" à Paris.

soudard2.jpg (15527 octets)Soudard1.jpg (13544 octets)
L' soûdârd Edmond Vedts.
Walon dèl prumêre "djènèracion", maugré sès Flaminds d' parints èt deus èfants, il a passé kat ans d' "condjîs" è Stalag.
(Dins l' Rabulèts do 9 d' avri 2000, on lî a prusté ène paskêye.)
Ouyeus.jpg (21018 octets)
Dins lès anêyes 30, ouyeus d' Sinte Marîye fyant toubak. Didins, Octave Anciaux.

Mirwetis1.jpg (26745 octets)

Ovrîs dèl Mirwètrîye Djilbèrt
Mirwetis2.jpg (16252 octets)

Bizoteu.jpg (17965 octets)
On bizôteu à l' GlacerîyeOIGNIESentre.jpg (15214 octets)
A little Chapel in the Village
Ène pitite tchapèle au bas dèle reuwe dèl Rèspe ki gripe djuska l' place dèl... Rèspe.


Dicauze1.jpg (20613 octets)

Ène dicausse d' avant 1940

Dicauze2.jpg (15906 octets)
L' ovrî èt s' feume

 

Dicauze3.jpg (22347 octets)
On toû dsus lès tchvaus d' bwès...

 

 

 

 

 

 

AISEAUab1.jpg (23243 octets)
Part vue of the well known Abbey
Dèl voye d' Oignies, vola c'k'on pout co vîre di l' Abîye .

Djonne.jpg (19021 octets)
1938, djonne  dèl reuwe H Binon
Apurdiss.jpg (12243 octets)

Li minme, deus trwès ans après, dèdja bon apurdisse

 

Vos ploz èto è nd' aler taper on ouy dsus
http://lucyin.walon.org/livreye/schoovdjoz.html
èt z-î lîre sakants romancêyes bièstrîyes ki s' sèrîne passêyes dins on vichnauve tot parêy... dijanne todi kékefîye, ènn'don Ziré ?

 

SOVNANCES
(Rimachîyes d' après lès cines da André VEDTS
k' avéve rilèvé lès noms dès botikîs èt dès notâbes d' Labîye d' avant 1940)

Labiyeplan2.gif (4623 octets)

Po fé nosse toû, on s' va è nd' aler do pîd d' l' Èglîje di Sinte Marîye (q)- paroche fondéye è 1909. L' prumî curé è nn' a stî Emile Noyard, shûvu pa Djan Delalou djusk' è 1943.

AiseauTabl.jpg (16626 octets)

Avant 1940 : L' "Coû d' l' Abîye" padrî l' Èglîje

On s' è va à drwète èt passer pa l' intrêye do Priyeûré (c) po s' ègadjî dins l' coû d' l' Abîye (r). Tot d' shûte à hintche i gn' avéve éne tote pititi èpicirîye tineuwe pa Gustave ( k' avéve stî stropiyî d' én brès tot boutant à l' Glacerîye èt k' è nn' èstéve todi conciyèrdje maugré k' èle fuche sèrêye), Adolfine (Fine) èt Lèopoldine (Poldine) PÎRE. L' famile avéve ètou l' kèdje di fé bomer lès clokes di l' Èglîje. L' botike èstéve on vraîy ptit bazâr. Dins nos rimimbrances d' èfant, l' seûle (pitite) place èstéve bén sombe avou sès grandès armwêres drèssêyes djusk' au grigneus plantchî do lawôt (lès soûs n' èstîne pus bén fwârt djonnètes èt èles n' èstîne nén à l' après d' én "galant"). Dsus l' contwâr, on grand vêre à pid todi plin d' roulêyes cigarètes vindeuwes à l' pîce totafait come lès boubounes k' après mèsse on î aléve cwêri avou l' lûjante trawêye mastoke di nosse dimègne.
Co dsus l' coû, mins d' l' ôte costé dèl pwate, l' grande carêye maujone da Lèyon BADOT, ardwèsî, èt da s' feûme Lydie ( bûre èt oûs ).
Pus lon, on grand èt laudje batimint, avou lès fènièsses drî dès griyâdjes, k' on î a instalé l' "Secours d' Hiver". On î a fait sovint l' keuwe po dès fayèyès dinrêyes èt dèl sope. Tins dèl guêre, bén shûr.

Si, rèxhant d' l' Èglîje, on  a chwèzi  di rmonter à gôche, tot tapant én ouy au tchéstia ki lès Thyran èt Pêtre î vikîne, on èst dins l' reuwe dès Scoles (b) l' bén lomêe avou lès deus comunâles sicoles (p). Po lès gaméns dès prumêre, deuzyinme èt trwèzyinme anêye s' èstéve l' maîsse Jules LARET èt l' maîsse Richard PESTIAUX po lès katyinme, cinkyinme èt chîjyinme anêyes. D' l' ôte costé do meûr, s' èstéve po lès fèyes avou Mamzèle BAUDHUIN po lès trwès prumêres èt Madâme PONCIN po z- èduker lès bauchèles dès trwès shûvantes. I gn' î avéve ètou Mamzèle Marîye LESSIRE po lès ptits dès gârdyinnes.
(Po m' paurt, dj' î a fait la mès gârdyènes (èt i téchî dès glacîs papîs d' lûjantès coleûrs) avant d' aler èdaumer lès "prèparatwêres"à l' sicole Moyinne di l' Ètat d' Tamène. Minme ki, vêla, dj' a stî  dsus l' minme banc ki LAMBIL, l' dèssinateû dès Bleuwès Tunikes. Mins, tot d' minme, dins lès dêrinnès samwinnes dèl guêre (è 1944), dj' a  profité ètou ène miète do sicolâdje dau maîsse Pestiaux à Labîye.)
Ène miète pus wôt dins l' tiène, l' maujone dès GILLET,  ki l' feume avéve ètou fait lontins "mamwazèle" è l' sicole di Labîye. Dsus l' cwane dèl reuwe Henri Rousselle (e), i gn' avéve li pitite maujone (èle n' èst pus la audjourdu mins Maria STEVENNE è nn' d' avéve fait én bia tauvia) da Thérèse TOISOUL avant kça n' fuche l' cine da Bertha BARDACHE. Dsus l' ôte cwane, Madame STEVENNE (mame da Maria) vindéve  babelutes, sucètes, caramèls èt chikes... Combén d' parints ont stî tanés po ki doniche lès sakants cinses po payî l' nwâr ruban odobén l' bordon d' réglisse avant d' rintrer à scole ?
Dins l' montêye (k) po l' cimintîre (l), on passe pa padvant l' tote grande "cûre", dominne do curé, èt l' maujone da Ernest Galand, maîsse corau.

Avant d' ariver à l' reuwe (k) de Le Roux (l' vôye do Roû), on poléve s' ramouyî l' gozî dins l' cabarèt da Flore POLOME. S' fêye, Renée ROUSSELLE,   a continué à î dimèrer dès ans au lon. Ène miète avant l' cimintîre, on londjéve l' maujone (l' seûle avou l' tèlèfone, à manivèle) da Fernand BOLLAND-RADU, infirmî au Tchèrbonâdje do Roton. S' fèye a divnu, bén après, Mêre Supérieûre do Monastêre dès Soûs d' Fichèrmont à Wat7rlo. (Dîre ki, djonne bauchèle,  èle avéve riwêtî, d' tro près à m' goût, s' pa m' ritirer, avou dès f!nès picètes,  ène grosse sipène d' aye stitchîye dins... m' cou. Rodje ki dj' èstéve ! Èt lêye d' awè bon èt rîre...)
A l' reuwe di Fârjole, lès cinses LEBEDELLE (tineuwe pa Zèlîye avou l' aspalâdje da Edmond Quellet) èt BARDACHE Bèrtha. È nn' d'alant co 20 mètes viès Au Roû, à l' orêye do bwès, sourdichéve todi l' richlote Sinte Marîye.
È ridischindant, dsus l' drwète, li ruwe Isolêye (n) èwou dimèréve l' foswèyeu Miyin (Maximilien) HANCOTTE èt s' feume Odile). On poléve passer au pus coût pa l' pîsinte, baurêye pa ène cope di "fyêrs" (v) po èspêtchî k' lès tchaurs ni s' î ègadje èt vièrser. Dès "fyêrs" on avéve vûwe dsus l' "tchinne" do tchèrbonâdje (e). Lès wagonèts s' î fyîne tofêr ore èt vîre. L' gripète dischindeuwe, rarivé à l' reuwe Henri Roussele, vos polî bwâre on bon vêre di bîre Noël ddins l' cafeu da Djan (ki fiève ètou cwamjî dins s' rèssêre) èt Marcèle BANCU-ARNALSTEEN.
Di dla on avéve li chwès d' ridjonde l' reuwe d' Oignies èt l' Sambe pa l' sitrwète reuwe (d) Hypolite Binon (ètou conxheuxe come ruwale Loly) londjant l' meûr dio "Tchèstia" èt î passer vîre si l' ôte cwamjî, Lowi LAMBERT, n' ovréve nin mia po mwins tchêr èt, à l' astchèyance, m' î vîre djouwer au ricwè dès ouy da Aline, si marène, avou Nicole, dins l' ran (sins pus d' pont pourcia) ddrî l' maujone).

Lipompe.jpg (13211 octets)
Li pompe

Au passâdje li coû (dins l' tins ène pompe î sièrvéve à tot l' vichnauve - l' euwe n' arivéve nén co dins tos lès mwinnâdjes èt, s' i n' avéve nén ploût, po l' buwêye o po s' laver, i faléve fé kèrwêye avou dès sayas) èt lès pititès maujones dès ANCIAUX-POTTIER, DE GRUNNE ÈT VEDTS.
Mins, on poléve ètou chwèzi di n'nén s' twade lès pîds dsus lès gros cayaus tot londjant l' meûr do Tchèstia, èt toûner do costé (f) dèl Rèspe (h). Tot d' shûte, l' botike d' èpicerîye da Jules èt Adolphine DUPONT (sé, cafeu, suk, bûre èt vos n' aroz...) avou, dsus l' contwâr, l' postûre do ptit maurticot ki vos dijéve mèrci è balonçant s' tièsse kand vos lî stitchîz ène pîcète dins s' boudène èt, à têre, lès plins gros satchs di grinnes. Ène miète pus lon, l' cabarèt (cantine po l' fosse, djeu d' bole, flètchètes...) djusse padvant l' intrêye do tchèrbonâdje N° 5   Sinte Marîye, trau Sint Henri (e) - asteure sèrêye èt bén... razêye au pus près), k' a stî tinu pa Frumence CHARLES, après pa Florent LEGRAIN (l' marchaû) èt Rosa.
A costé dès grîyes dèl Fosse i gn'avéve èto l' cabarèt BLONDEL-MICHAUX.
Dins l' rèfonsmint après l' Mârchau, Adelin èt JosèphineTHIROT ( bûre, lacia, oûs, makêyes, fromâdjes) après, leu fi, René, î a fait ètou èpicerîye.. A costé, l' botike di coleûrs do pinte Djules NAUDOUIN,. Irène, si feume, djusk'èviè 1940 a tinu l' "Magazin", dins l' coû di l' Abîye, k' après a sièrvu (voye pus wôt) o "Secours d' Hiver". Adon, lès familes FICHEROULLE èt HARDI,sakants maujones pus bas, on vindéve dès vélos (èt lès rfé bén roler) èt dès artikes po lès bistokes amon Clément èt Denise BOULANGER  Leu bia-fi î a monté l' soce Escatube k'a bagué à Aursimont . Avîz co on cô l' gozî trop sètch ? Mathilde du TANNEUX avéve di cwè vos sièrvu èt vos mète prèsse à rintrer fini d' vos rimpli amon René BOUFFIOULX-WABRY ki tinéve ètou cabarèt èt fé cwèfeu dins l' après nonne, asteure c'èst divnu "l' Clan"... après ièsse rintré do tchèrbonâdje èwouski boutéve au "djoû". Li dimègne èt lès djoûs fièsses i s' passéve à sès spales lès burtèles di s'n' armonika èt fé danser lès djins. Avant l' ruwalète ki, au mitan dès cortis, fiéve on racoûti po ridjonde li reuwe Binon, l' boutike da Auguste HALLOY-MASUI ( lacia, bûre, oûs, fromâdjes). Après, on ôte cabarèt, amon BLANCHE ( mins l' maujone èstéve lomêye "Le Fièstaux")   fiéve ètou l' clignète aus sipanés pa on sorèt.
Asteûre, nos v'la arivés dsus l' place dèl Rèspe. On î djouwève à l' bale li dimègne, c'èst pou ça ki l' maujone dès familes MARS (Edmond èt Fernand) s' muchéve padrî dès griyâdjes. A l' cwane avou l' reuwe Varet (j) (au coron, i gn' avéve li famile Polomé, l' fèye î djouwéve do scrèpe boyas èt s' frére a divnu champète bén après), l' cabarèt da Constant èt Augusta DEMOULIN. A costé, l' boutike d' èpices d' Edmond èt Irma BERWART à l' cwane dèl pîsinte "li lêd trau" ki londjéve l' dominne do tchèrbonâdje (pus rén d'li asteure). On dischindéve li Rèspe, Henri DELCARTE èt sès tantes (deus vîyes djonnes fîyes) tinîne ètou on cabarèt, locâl po lès djouweûs d' bale (c'èst là k'on lès poléve achèter, lès bounès bales à ricassî), pus bas Mario (ki rimètéve lès vélos à noûs) èt Alice PAOLI, l' boutchî Lèonèl ALLARD (nén lon èri dèl maujone da Nicole) èt l' kincayî-cwèfeu Maurice VANDERMEULEN èt Rôsa. Nos v'la à l' reuwe (a) d' Oignies èt, po nd' aler dsus Tamène,   Camille ALBERT-BINON ki, vint mètes pus lon dins l' reuwe ki pwate si nom, l ' ruwe Camille Albert, avéve on  batimint d' vinte d'amougnî po lès bièsses. Li ptite tchapèle èt l' maujone da Djosèf BLANCHARD-PILS shûvûwe pa l' cine da Jules LARET-HESBOIS, l' maîsse di scole di Labîye. È face,  l' atèlî do modèleu Alfred MARLIER èt s' feume Denise, ki fiève infirmiêre "à domicile" po l' comune d' Aujau,  Madame HESBOIS ki vindéve dèl linne, Mossieu èt Madame DEDOBELEER, èpicèrîyes èt tchèriyâdjes po lès djins. L' cabarèt-tacsi Albert PARENT. Adon ène fabrike di "rodje" po lès mirwèterîyes. Dji m' ricorde ètou d' ène tanerîye avou, à front d' reuwe on bia rodje-rossia insègnî ki s' lèyéve bén sinte d' au lon.
C'èst adon l' reuwe Camille Albert (i) èt, dins s' cul-d'-satch, li cinse BONNEJONNE. I gn' avéve ètou l' ètèrprineu DEBROUX, l' boutchî Victor RIDELLE, Maurice ANDRIANNE-BOCAR (radios èt rarindjmints), Madame Marîye DOTHEE (acoûtcheuse à domicile sage-femme), l' blanke-maujon l' cafeu da Denise SANDRON èt l' martchand d' meûbes JAUMAIN.

Todi è rotant viè Tamène, lès Ètablichmints BASTIN (dinrêyes po lès bièsses, siminces èt ingrès). Pus lon, avou ène grand coû pa-dvant, l' Maujon Djan-Baptisse SOMERIJNS (fuziks, cartoutches di totes lès cougnes èt èto tot cki faléve po nd' aler pèchî ), l' Maujon Vandeloise (coutias èt tot c'ki vos plîz sondjî come bidons po vosse  mwinnâdje). A l' limite dèl comune, avant d' ariver au Pont d' Sambe, l' cinéma Kursal 'amon COLOT) à drwète (po z-è rèche, l' film fini, on passéve au truviè dèl cujène dèl famile. Inte li meûr èt l' tauve, i gn'avéve tot djusse li place po ène djin !) èt, lî fyant face, l' magazin d' boubounes da Marie CARETTE (deûr di n' s'î nén arèter dsus l' voye po l' sicole Moyinne) k'a divnu cafeu èwousk' on î fiéve bal li dimègne èt après l' cinéma Luxor.

Come on n'va nén po l' momint à Tamène, on va ritoûné dsus nos pas èt prinde li reuwe d' Oignies au dzo d'èl Rèspe. Nos î avîne li cafeu da Mathilde VAES k'a divnu l' "Cave d' Artois" avou René HAMONT èt s' feume Madeleine MICHAUX. L' cwèfeuse Emilia OP DE BEEK, li tchèstia DUVIEUSART (k'on dijéve "Frére trwès ponts") k' a divnu l' rèstaurant "Riviera". Lî fiéve face li maujone da Mamzèle Elvire THERASSE. On l' ètindeve sovint tote li sinte djoûrnêye èt d'au lon, pianisse k' èle èstéve . Atanawète, on poléve   voye Mossieu WERY, chèf-wârde au tchèrbonâdje,  èt s' feume Eva prinde l' aîr dsus l' soû l' uxh. Eugène HENIN, cwamjî, li, ni lèvéve nén l' nez d' sès sminces à carêye tièsse èt sès simèles di co vraîy cû. A costé di s' feume, Dèlfine, il èstéve si ptit k'on li spotéve "li ptit Uginne. Pus lon l' maujon Guillaume SPRUMONT-MICHAUX (vins èt gotes di totès lès cougnes). I z-intèrtinîne li tchapèle Sinte Marîye d' Oignies. Leu fi a diridjî on tins l' patronâdje èt nos èmwinrner djouwer dins lès "sâbes" o nos fé dès wachotâdje à "l' Bate". On côp d' ouy pa l' pouchêreuse fènièsse aus vélos da Boby CESCHIAT. (On d' aléve î briber dès bokèts do cwardia k' èstéve di s' tins la sitindu padzo l' boya dès rouwes d' vèlocipêde : on î mètéve li feû èt ça brûléve sins flame mins s' fumêre èstéve fwârt mwêje à sinte).
L' maujone da Mossieur HENRY, ingènieûr au Tchèrbonâdje, l' cafeu VINCENT, èwou deus o trwès côps l' mwès si tinéve li Mutuwèle, lès maujons da Madame Jacques PEETERS, lès fréres èt soûs ROUSSELLE (Alfred à l' pension  èt Alice ripasséve on n' pout mia.po lès djins), l' èpicerîye da Sylvain LOPPE, l' cwèfeuse Marîye FANNIL, dins l' coû d' Armandine GUIGNEZ èt au fond d' on bokèt d' reuwe sins sôrtîye au fond, Tchofile RADU risimèléve lès solés do vichnauve. Po shûre, Raoul SOEUR (ki vindéve èt arindjéve dès posses. I s' a fait tuwer pa lès Boches dins lès pachis d' Au Roû). I gn'avéve co l' cafeu-èpicerîye da Victore DELVAUX-BOUFFIOULX èt l' bolèdjerîye da Georget SERVOTTE (aus fièsses on î aléve fé cûre lès tautes prustîyes èt arindjîyes dins l' famile).
Nos vola au bas dèl ruwe Binon èt à l' place (s) do "Produit chimique", come on dijéve, avou Albert HALLOY ki l' fi pwartéve li lacia d' maujone à maujone.
Tot continuwant, on arive à l' place di l' Abîye avou s' grand batimint. L' gôche aîle, lomêye l' tchèstia, èstéve ocupêye pa Oscar BINON. D' l' ôte costé lès rwines dès viyès Glacerîyes. Après, c'èstéve li "Maujon Catolike", tineuwe pa Mossieur èt Madame Djozèf CHAUFFOURAUX. Pu lon, lès Etablichmints "Maison" ki fyîne li tanâdje di pias, l' Concyèrdjerîye dès ancyinnès Glacerîyes èt on s' ritrove au pîd d' l' Èglîje.

On ptit toû dins l' cimintêre èt î riconèxhe sakants noms aparintés
AISEAUpotanciau.jpg (22280 octets)
AISEAUpotierdegr.jpg (12859 octets)AISEAUpotderousl.jpg (12733 octets)
ANCIAUX Octave-POTTIER Hélène ** Jules DEGRUNE-Julia POTIER **Victor POTTIER-DEROUSELLE
AISEAUvedts.jpg (13923 octets)AISEAUficher.jpg (14276 octets)
VEDTS-MARECHAL-ANCIAUX ** Maria FICHEROULLE 

Labîye (Oignies) èt Aujau (Aiseau)

L' vilâdje di Labîye èstéve au Seigneûr d' Aujau, come Mougnelêye èt Au Roû. Si, d' après l' Grèfî d'Aujau li 27 di janvî 1637, Mougnelêye rilèvéve dèl djustisse d' Aujau, ène paurt di sès têre, come li pachi Charleprez d' aus mwinnes, rilèvéve di Lambûssau dins l' Conté d' nameur. Po kça fuche bén clér, si Mougnelêye èt Au Roû djondants di tos leus costés aus payis d' Lîdje o Nameur, i s' èstîne do duchî di Brabant dispû bén avant l' XIIime sièke.
È l' mwè d' sètimbe 1210, purdant l' Èglîje di Labîye dsos s' portècsion, l' duc di Lotarindjîye l' a dit "in nostra dominio ac potestate", il l' va minme mète nwâr dsus blanc dsus dins ène chârte è octôbe 1216. C' èst pokwè k' i gn'a k' l' èvèke di Lîdje, maîsse do diocèse, a ètèrvinu po l' fondâdje èt lès prumîs grochissemint di l' Abîye. C' n' èst nén po ça kça va èspêtchî, pa én arindjemint k' on n'sait pus kwè ni kèsse, ki Labîye passe aus mwins do conte di Nameur "villa de Ongnies translata est dudum ad dominium comitis Namuriensis" dins ène chârte do 17 d' octôbe 1243. (Dins ène chârte do 1 d' awoust 1257 il èst dit ki faut payî ène aminde à Oston, sîre d' Aujau èt au bayi d' Nameur si on n' rèspectêye nén on arbitrâdje). C' èst pokwè, l' Nôrd dès têres d' Aujau (Labîye èt Mougnelêye) son-st-adon passêyes au conte di Nameûr èt l' Sûd (Aujau èt Au Roû) dimèrenut au duc di Brabant. Insi l' "altum dominium" dsus l' Sambe èt sès costés èst ètîr aus mwins d' Nameur sins pus pont passâdje è l' Brabant. È 1340, l' conte Djan a fait riconèche pas tèmwins ki lès euwes dèl Sambe sont da li dispûs l' pont d' Tèrgnêye djusk' a Nameur (dau coron ouèst do conté à l' èdaume dèl rivîre. I n' vout l' drwèt d' pèchî ki dispû l' èclûsse d' Auvlè djusk'a Nameur.
Lès kandjmints d' prince ne donenut pont d' bate la-dsus, dins lès censes èt rintes do conté d' Nameur è 1265, 1289 èt 1295, Labîye èt Mougnelêye payeniut todi leus paurts èt on n' î cauze ni d' Aujau ni d' Au Roû.
Guy de Dampierre djouwe todi lès maîsses à Labîye, li 8 di novimbe 1286, è purdant l' prieuré dsos s' protecsion èt l' lèyant kite dès tacses di "formoture". I faut dîre ètou ki, d' après lès lwès di c' timps la,  dispû l' XIIime sièke, Aujau èstéve "vassal" do sîre di Marbé (chârte di 1212, 1227, djulèt 1262, 19 di mârs 1240 èt contes di 1340) ki lès têres èstîne dins l' Brabant mins fièf do conté di Nameur. C' èst pokwè Aujau èstéve arîre-fièf di nameur. L' suzerinneté dèl fèyodale movance n' avéve rén à vîre avou l' tèritoriale soverinneté : tos lès souverins avîne dès bistokes di djintisomes k' èstîne seigneûrs foû di s' prope payi.
Lès prumêres bisbrouyes inte li duc do Brabant èt l' conte di Nameur ont comincî au coron do XIIIime sièke inte Djan I (1261-1294) èt Guy di Dampierre (1263-1297) au sudjèt dèl fèyodale mouvance d' Aujau. Dins ène chârte do 11 di mârs 1316, on riléve ki l' duc dijéve Aujau fièf do Brabant sins k'rén n' è fuche au conté d' Nameur.
Viè 1306, l' conte di Nameur èt l' seigneûr d' Aujau avîne yeut ène brète dsus l' règues di djustice à Labîye èt Mougnelêye. Dsus lès grandès vôyes  s' èstéve, au nom d' Nameur, po lès bayi èt sacabins d' Bovègne mins, dsus lès têres, s' èstéve po lès oficîrs èt lès scabins d' Aujau ! (Parètréve minme k' è 1340, lès scabins d' Florèfe avîne ètou leu mot à dîre po cki s' passéve dsus lès voyes.)
Li 3 djanvî 1307, Waltèr di Marbé, Renier d'Arkène, èt Allard di Rêves sont lomés arbites par Djan d' Flande è Baudouin d' Aujau. Li 10 d' fèvri ki shût, i dècidenut ki l' conte di Nameur va profiter, à Labîye !t Mougnelêye, dès tacses di "mortemain, formoture, taille, crenée, omes di dozinne, lès vôyes èt tot cki pout î passer, ètalâdje, forâdje, wôte djustisse èt, l' djopu dès pardons, l' police dsus l' fwêre". Po Baudouin d' Aujau, c' èst tot cki dimèréve come drwèts èt l' wôte djustisse fou dès vôyes. L' prieuré, l' Abîye, li, èstéve riconchu libe di tot.
L' èst shûr ki l' seigneûr d' Aujau n' avéve nén plêji à vîre insi lès namurwès fé l' lwè dsus sès têres. Come il èstéve au mia avou l' duc do Brabant ki comincéve à s' margayî avou l' conte di nameur, Baudouin d' Aujau, 11 di mârs 1316, s' a fait riconèche dins én record dèl coû di Tchèslèt èt Pondloû ki sès têres èstîne fièf do Brabant sins rén à vîre avou Nameur. C'ki n'avéve nén arindjî lès bidons, c' èst k'én djoû d' pardons k' on danséve dins l' tchinnêye, on Namurwès, Guy, mayeûr di Bième-Colonoise, ala cwêri l' mènèstrèl èt l' amwirna divant l' pwate do prieuré èt î continuwer à fièster. L' aroke, c'èst ki "le cheinoit" rilèvéve do seigneûr d' Aujau èt ki l' voye èstéve dèl police do conte di Nameur. L' "damoisèle" d' Aujau s' mwêji èt s' daurer au mitan dèl danse, taper l' djouweû d' musike èt lî crèver l' tambourin d'on côp d' coutia. On s' a mètu à s' peloter èt l' mayeûr di Florèfe vos a apicî l' damwazèle pa l' pwètrine. Oston èt Baudouin d' Aujau ont vinu aspaler leû mame. Kand tot s' a rapauji, l' mayeûr di Bième èt Oston èstîne bén misbrîdjîs.
Maugré tot, ça dimèréve todi dsus l' môde paujêre mins Baudouin d' Aujau a fini pa nd' wè s' soû èt fé d' aler lès afêres pus lon. Li 27 di fèvri 1321, i nd' ala amon l' duc di Brabant èt dîre ki, tos contes faits, i lî fiéve alèdjance èt li tinu po s' souvèrin. S' èstéve ièsse félon po sès vraîys suzèrins, l' seigneûr di Marbé èt l' conte di Nameur. L' prumî dès deus n' voléve nén è fé ène afêre d' Ètat èt s' bate conte ça. Tot conté tot rabatu, s' n' arnauje di vassau lî fiéve pus d' rûjes ki d' oneûr. Lès ûzances l' oblidjéve tot minme à fé passer l' s' sîre d' Aujau pa padvant sès ôtes vassaus. I rachona don l' ban d' sès omes ki, come il l' voléve, s' è nn' ont lavé lès mwins èt s' dîre nén compèteûs po dècider. I faléve lèyî ça à l' coû d' Nameur ki, lèye, dècida di dismète Baudouin d' Aujau, li confisker sès têres èt lès mète po l' bon mwinrnâdje au seigneûr di Marbé.
Pont d' timps après, ène guêre a comincî conte li duc di Brabant èt, di 1325 à 1333, li conte di Nameur s' a mètu avou lès cias ramoncèlés po s' bate conte li èt   ravadjî l' brabançone paurt d' Aujau. Di s' costé, Baudouin, avou l' armêye do duc, fiéve do parêy au minmin dins lès vilâdjes do Namurwès. Au mitan d' tot ça, lès djins d' Labîye èt d' Mougnelêye, insi ki l' Abîye, ki  d' conter lès côps èt lès prinde. Po lès rapauji èt s' fé bén vîre di zèls, li 14 d' octôbe 1327, Djan I, conte di Nameur, tot ridijant k' Labîye èstéve da li, è rindéve kite lès djins dèl "mwatemwin" èt dèl "formoture" dès bèguène do vilâdje.

Tot a fini pa s' rapauji au coron d' 1333. L' pîce a stî signîye li 18 di novimbe inte lès deus batèmes, Djan, duc di Brabant, èt Djan, conte di Nameur. Li rwè d' France, Filipe di Valois, l' a arbitré èt dit li 30 d' awoust 1334. On rindéve leus afêres à tos lès djins d' Aujau, mins nén à Baudouin, èt totès lès rintes dès têres sèrîne payîye, djusk'a l' arindjmint k' on ratindéve, à on administrateû. L' rwè d' France loma come administrateû dès têres d' Aujau l' abé-prieûr di l' Abîye.
Lès bates di bèrdèlâdjes ont comincî èt s' trinner dès ans au long. I s' faléve mèete d' acwârd dsus dès pont d' soverinneté, d' vassalité èt d' djustice. On avéve l' aîr di s' arindjî mins on rdimandéve on complèmint d' enkête. È 1340, on dit ki lès rintes sèrîne, si l' duc di Brabant gagnéve, po l' "damwazèle" d' Aujau èt (on n' sé pus bén si s' èstéve on rimariâdje obén s' nèveu) Oston d' Lavèrvau . I l' èstéve vassal di Nameur à réjon do molin d' Èrgivau.
Li 22 d' may 1343, l' conte di Nameur a fini pa ployî èt abandner sès vîzêyes dsus lès têres d' Aujau "si avant que Baudewin d' Ayseau jadis le tenoit". I donéve insi ck' il avéve confiské.
L' duc di Brabant prit tot à s' prope conte èt po fini pa è fé l' bistoke, dij ans pus taurd, à Djan Brant, s bastaud.
C' n' èst nén po ça k' lès bidons èstîne arindjîs. Tot n' èstéve nén clér dins lès papîs d' 1343. On a rcicomincî lès discussions èt lès bates. Bén shûr, Djan Brant èstéve do costé dès brabançons èt lès rûjes si sont rimèteuwe à tchêre dsus l' Abîye. Au mwès d' awou 1356, l' bayi d' Fleuru vént foute li feu à Aujau èt Au Roû, li minme anêye, li conte di Nameur vént prinde Djibloû. Li 31 d' octôbe, lès seigneûrs d' Aujau èt d' Bornivau va mète ètou dins lès flames Fleuru èt sakants vilâdjes do Namurwè.
L' 6 d' févri 1357, l' duc Wenceslas do Brabant èt l' conte Djan di Nameur s' djokenut èt s' è rimète à l' Impèreûr. Bén shûr c' èst co Aujau k' èst au mitan dèl tauve èt k' èst ridoné, avou tos lès drwèts au Duc di Brabant. Lès vilâdjes di Labîye èt d' Mougnelêye si ritrovenut brabançons, avaou l' rèsse d' Aujau, èt payî tot c'ki l' duc lzeu dimande èt s' soumète à sès oficîrs.
On ritrove kand minme dins lès papîs ki l' 1 d' octôbe 1392, Lome (Guillaume) di Flande afranki do drwèt di formoture sès sudjèts ki dimèrenut à Labîye, tot è s' aurdant leu mèyeu catel, èt ordone k'on lî dije mèrci è lî payant tos lès ans on "sètier" d' aveine pa maujone. On s' dimande tot d' minme si ça n' concèrnéve ki lès namurwès "forins" do vilâdje. Insi, lès contes do bayâdje di Bouvène di 1429 à 1448 cauzenut d' one aminde di nameur à Colar de Spargnemaile (Spaugnemauy !) "partant k' il avoit clos sur le chemin mondit seigneur" èt d' ène à Djan Martin "partant qu'il avoit ferut paulx et clos sur le chemin monseigneur à Oignies". Ptète passk' i s' èstîne foû d' Nameûr, di 1429 à 1448, lès amindes n' sont todi nén payîyes. Labîye come Aujau sont todi dins lès contes do duché d' Brabant dins l' prumî mitn do XVime sièke. On lès done come fyant paurtîye dèl maîrîye o ofice di Gngnape è 1433. È 1459 on pout lîre "En les villes d' Oignies et d' Aiseau (di 1460 à 1573 on radjoute on bokèt d' Mougnelêye) dont Jehan Brant est seigneur et y a haute justice, moyenne et basse, où toutes les amendes se jugent selon la loy de Nivelle où ilz en ce cas vont au sens; et monseigneur le duc y a la souveraineté et n' y poeult on composer ni rien quitter sans l' ottroy de monseigneur le duc" dins lès contes di Gngnape." Bokèt di Brabant inte lès payis d' Lîdje èt Nameur, Labîye èt Aujau ont rèclamé po ièsse traîtî à paurt po cki èstéve lès drwèts d' tonlieu. L' prieuré n'a nén sti l' dêrin po d'awè dès arindjemints avou lès sovèrins.

L' seignerîye d' Aujau compurdéve Aujau, Labîye, on bokèt d' Mougnelêye, Au Roû, Menonry, Claminfwadje, lottriau èt Spargnemaille. Ben shûr l' prieuré èt s' corti fyine binde à paurt avou sakants tenûres do djinre fèyodal. Lès têres d' Aujau èstîne, dispû l' rèunion d' 1357 avou l' duché do Brabant, dsos l' djustice di Nivèle ki lès scabins èstîne leus chèfs di sens.
Chake des bans d' Aujau, Labîye, Mougnelêye, Au Roû èt Menonry avéve si prope autonomîye, sès propes batimints èt pachis. L' prieuré payéve li tiêrs dès redevances dèl comune èt ni l' seigneûr ni ène sakî d' ôte n' avîne a sawè comint i s' disbrouyîne po lès ramoncèler.

Li 21 fructidor an III, Aujau èt Labîye èt Au Roû sont mètus dins l' départimint do Henau pau Comité d' Salut Public. Mougnelêye èst mètu dins Nameurwès. Divnu comune, Au Roû lî ridjondra ène miète pus taurd. È 1809 djuk' è 1819 on a fondu Mougnelêye dins Tamène.

Dins lès lîves dès disnombremints Labîye èst sovént lomé avant Aujau. Po lès deus, i gn' avéve 41 maujones èt 22 cassines; è 1462, 62 maujones; è 1467, 67; è 1480, 66; è 1496, 42 bounès maujones, 4 plins fiefs, 4 maujones d' èclèsiastikes, 32 maujones di pauvès djins èt 2 maujones vûdes; è 1526, 56 bounès maujones, 5 vûdes, 21 d' pauvès djins, 5 cinses, 3 plins fièfs èt ène maujone d' èclèsiastike. I gn' avéve ètou l' Abîye avou 46 djins ddins èt leus deus molins abités.

              Po z-è sawè d' pus, i gn'a co à lîre à AUJAU èt à ROYEE. On èrva à l' intrêye ?