L'Èglîje (q) - L' postûre da Sinte Marîye - L' Tchapèle Sinte Marîye (t) - l' Abîye (r) - Lès rèlikes - L' Coû d' l' Abîye (c) (avant 1940)

The Church  Sainte Marie d'Oignies
L' Èglîje Sinte Marîye d' Labîye date di 1870
In the church of this hamel OIGNIES, part of AISEAU-PRESLES, you may still see some old tombstones from the XIVthe century, a statue of  Notre-dame du Pilier , some relics of the Sainte Marie d'Oignies and
a Chapel with the fault of the Lords of Aiseau.
Au ddins, i gn'a dès cavaus do XIVe sièke, ène postûre di Nosse-Dame do Pilé, sakantès rèlikes da Sinte Marîye d' Augnîye èt ène tchapèle avou l' cavau dès Sègneûrs d' Aujau (parintés aus Brabant). Èt 1789, Aujau èstéve divnu on Markisat po onk vinu d' "Gent"



Ruwe dès Scoles, l' Èglîje

In OIGNIES, in 1192, has been founded, by the senior of the brothers de WALCOURT, a big ABBEY (order of Saint Augustin). The large buildings, partly burned in1973, are still visible and, mostly in good shape.
È 1192, l' pus vîs dès frères di Walcoû ont fait bati one grande Abèyi, d' l' orde dès Augustins) dins l' hamia d' Augnîye. Dès laudjes batimints è dimèrenut co, maugré k' i l' feû î a stî stitchî ddins è 1973.

L' famile Boland dins lès anêyes 40.


  Ène pôrcèssion (It was before WW1)

Hugo, the junior of the de Walcourt's brothers, was a famous goldsmith of the Middle-Age. Some works of HUGO D'OIGNIES are in NAMUR or in the Museum Le LOUVRE in PARIS
L' Abé Hugo, l'pus djon.ne dès frères di Walcoû èstéve, au Moyin Âdje,  on fwârt po z-ovrer l' aur. Sakants d'sès ovrâdjes son-st aurdés à Nameûr èt  au Muzêye do "Louvre" à Paris.

L' soûdârd Edmond Vedts.
Walon dèl prumêre "djènèracion", maugré sès Flaminds d' parints èt deus èfants, il a passé kat ans d' "condjîs" è Stalag.
(Dins l' Rabulèts do 9 d' avri 2000, on lî a prusté ène paskêye.)

Dins lès anêyes 30, ouyeus d' Sinte Marîye fyant toubak. Didins, Octave Anciaux.


Ovrîs dèl Mirwètrîye Djilbèrt



On bizôteu à l' Glacerîye
A little Chapel in the Village
Ène pitite tchapèle au bas dèle reuwe dèl Rèspe ki gripe djuska l' place dèl... Rèspe.

Ène dicausse d' avant 1940

L' ovrî èt s' feume

On toû dsus lès tchvaus d' bwès...

Part vue of the well known Abbey
Dèl voye d' Oignies, vola c'k'on pout co vîre di l' Abîye .

1938, djonne  dèl reuwe H Binon

Li minme, deus trwès ans après, dèdja bon apurdisse

Vos ploz èto è nd' aler taper on ouy dsus
http://lucyin.walon.org/livreye/schoovdjoz.html
èt z-î lîre sakants romancêyes bièstrîyes ki s' sèrîne passêyes dins on vichnauve tot parêy... dijanne todi kékefîye, ènn'don Ziré ?

SOVNANCES
(Rimachîyes d' après lès cines da André VEDTS
k' avéve rilèvé lès noms dès botikîs èt dès notâbes d' Labîye d' avant 1940)

Po fé nosse toû, on s' va è nd' aler do pîd d' l' Èglîje di Sinte Marîye (q)- paroche fondéye è 1909. L' prumî curé è nn' a stî Emile Noyard, shûvu pa Djan Delalou djusk' è 1943.

Avant 1940 : L' "Coû d' l' Abîye" padrî l' Èglîje

On s' è va à drwète èt passer pa l' intrêye do Priyeûré (c) po s' ègadjî dins l' coû d' l' Abîye (r). Tot d' shûte à hintche i gn' avéve éne tote pititi èpicirîye tineuwe pa Gustave ( k' avéve stî stropiyî d' én brès tot boutant à l' Glacerîye èt k' è nn' èstéve todi conciyèrdje maugré k' èle fuche sèrêye), Adolfine (Fine) èt Lèopoldine (Poldine) PÎRE. L' famile avéve ètou l' kèdje di fé bomer lès clokes di l' Èglîje. L' botike èstéve on vraîy ptit bazâr. Dins nos rimimbrances d' èfant, l' seûle (pitite) place èstéve bén sombe avou sès grandès armwêres drèssêyes djusk' au grigneus plantchî do lawôt (lès soûs n' èstîne pus bén fwârt djonnètes èt èles n' èstîne nén à l' après d' én "galant"). Dsus l' contwâr, on grand vêre à pid todi plin d' roulêyes cigarètes vindeuwes à l' pîce totafait come lès boubounes k' après mèsse on î aléve cwêri avou l' lûjante trawêye mastoke di nosse dimègne.
Co dsus l' coû, mins d' l' ôte costé dèl pwate, l' grande carêye maujone da Lèyon BADOT, ardwèsî, èt da s' feûme Lydie ( bûre èt oûs ).
Pus lon, on grand èt laudje batimint, avou lès fènièsses drî dès griyâdjes, k' on î a instalé l' "Secours d' Hiver". On î a fait sovint l' keuwe po dès fayèyès dinrêyes èt dèl sope. Tins dèl guêre, bén shûr.

Si, rèxhant d' l' Èglîje, on  a chwèzi  di rmonter à gôche, tot tapant én ouy au tchéstia ki lès Thyran èt Pêtre î vikîne, on èst dins l' reuwe dès Scoles (b) l' bén lomêe avou lès deus comunâles sicoles (p). Po lès gaméns dès prumêre, deuzyinme èt trwèzyinme anêye s' èstéve l' maîsse Jules LARET èt l' maîsse Richard PESTIAUX po lès katyinme, cinkyinme èt chîjyinme anêyes. D' l' ôte costé do meûr, s' èstéve po lès fèyes avou Mamzèle BAUDHUIN po lès trwès prumêres èt Madâme PONCIN po z- èduker lès bauchèles dès trwès shûvantes. I gn' î avéve ètou Mamzèle Marîye LESSIRE po lès ptits dès gârdyinnes.
(Po m' paurt, dj' î a fait la mès gârdyènes (èt i téchî dès glacîs papîs d' lûjantès coleûrs) avant d' aler èdaumer lès "prèparatwêres"à l' sicole Moyinne di l' Ètat d' Tamène. Minme ki, vêla, dj' a stî  dsus l' minme banc ki LAMBIL, l' dèssinateû dès Bleuwès Tunikes. Mins, tot d' minme, dins lès dêrinnès samwinnes dèl guêre (è 1944), dj' a  profité ètou ène miète do sicolâdje dau maîsse Pestiaux à Labîye.)
Ène miète pus wôt dins l' tiène, l' maujone dès GILLET,  ki l' feume avéve ètou fait lontins "mamwazèle" è l' sicole di Labîye. Dsus l' cwane dèl reuwe Henri Rousselle (e), i gn' avéve li pitite maujone (èle n' èst pus la audjourdu mins Maria STEVENNE è nn' d' avéve fait én bia tauvia) da Thérèse TOISOUL avant kça n' fuche l' cine da Bertha BARDACHE. Dsus l' ôte cwane, Madame STEVENNE (mame da Maria) vindéve  babelutes, sucètes, caramèls èt chikes... Combén d' parints ont stî tanés po ki doniche lès sakants cinses po payî l' nwâr ruban odobén l' bordon d' réglisse avant d' rintrer à scole ?
Dins l' montêye (k) po l' cimintîre (l), on passe pa padvant l' tote grande "cûre", dominne do curé, èt l' maujone da Ernest Galand, maîsse corau.

Avant d' ariver à l' reuwe (k) de Le Roux (l' vôye do Roû), on poléve s' ramouyî l' gozî dins l' cabarèt da Flore POLOME. S' fêye, Renée ROUSSELLE,   a continué à î dimèrer dès ans au lon. Ène miète avant l' cimintîre, on londjéve l' maujone (l' seûle avou l' tèlèfone, à manivèle) da Fernand BOLLAND-RADU, infirmî au Tchèrbonâdje do Roton. S' fèye a divnu, bén après, Mêre Supérieûre do Monastêre dès Soûs d' Fichèrmont à Wat7rlo. (Dîre ki, djonne bauchèle,  èle avéve riwêtî, d' tro près à m' goût, s' pa m' ritirer, avou dès f!nès picètes,  ène grosse sipène d' aye stitchîye dins... m' cou. Rodje ki dj' èstéve ! Èt lêye d' awè bon èt rîre...)
A l' reuwe di Fârjole, lès cinses LEBEDELLE (tineuwe pa Zèlîye avou l' aspalâdje da Edmond Quellet) èt BARDACHE Bèrtha. È nn' d'alant co 20 mètes viès Au Roû, à l' orêye do bwès, sourdichéve todi l' richlote Sinte Marîye.
È ridischindant, dsus l' drwète, li ruwe Isolêye (n) èwou dimèréve l' foswèyeu Miyin (Maximilien) HANCOTTE èt s' feume Odile). On poléve passer au pus coût pa l' pîsinte, baurêye pa ène cope di "fyêrs" (v) po èspêtchî k' lès tchaurs ni s' î ègadje èt vièrser. Dès "fyêrs" on avéve vûwe dsus l' "tchinne" do tchèrbonâdje (e). Lès wagonèts s' î fyîne tofêr ore èt vîre. L' gripète dischindeuwe, rarivé à l' reuwe Henri Roussele, vos polî bwâre on bon vêre di bîre Noël ddins l' cafeu da Djan (ki fiève ètou cwamjî dins s' rèssêre) èt Marcèle BANCU-ARNALSTEEN.
Di dla on avéve li chwès d' ridjonde l' reuwe d' Oignies èt l' Sambe pa l' sitrwète reuwe (d) Hypolite Binon (ètou conxheuxe come ruwale Loly) londjant l' meûr dio "Tchèstia" èt î passer vîre si l' ôte cwamjî, Lowi LAMBERT, n' ovréve nin mia po mwins tchêr èt, à l' astchèyance, m' î vîre djouwer au ricwè dès ouy da Aline, si marène, avou Nicole, dins l' ran (sins pus d' pont pourcia) ddrî l' maujone).


Li pompe

Au passâdje li coû (dins l' tins ène pompe î sièrvéve à tot l' vichnauve - l' euwe n' arivéve nén co dins tos lès mwinnâdjes èt, s' i n' avéve nén ploût, po l' buwêye o po s' laver, i faléve fé kèrwêye avou dès sayas) èt lès pititès maujones dès ANCIAUX-POTTIER, DE GRUNNE ÈT VEDTS.
Mins, on poléve ètou chwèzi di n'nén s' twade lès pîds dsus lès gros cayaus tot londjant l' meûr do Tchèstia, èt toûner do costé (f) dèl Rèspe (h). Tot d' shûte, l' botike d' èpicerîye da Jules èt Adolphine DUPONT (sé, cafeu, suk, bûre èt vos n' aroz...) avou, dsus l' contwâr, l' postûre do ptit maurticot ki vos dijéve mèrci è balonçant s' tièsse kand vos lî stitchîz ène pîcète dins s' boudène èt, à têre, lès plins gros satchs di grinnes. Ène miète pus lon, l' cabarèt (cantine po l' fosse, djeu d' bole, flètchètes...) djusse padvant l' intrêye do tchèrbonâdje N° 5   Sinte Marîye, trau Sint Henri (e) - asteure sèrêye èt bén... razêye au pus près), k' a stî tinu pa Frumence CHARLES, après pa Florent LEGRAIN (l' marchaû) èt Rosa.
A costé dès grîyes dèl Fosse i gn'avéve èto l' cabarèt BLONDEL-MICHAUX.
Dins l' rèfonsmint après l' Mârchau, Adelin èt JosèphineTHIROT ( bûre, lacia, oûs, makêyes, fromâdjes) après, leu fi, René, î a fait ètou èpicerîye.. A costé, l' botike di coleûrs do pinte Djules NAUDOUIN,. Irène, si feume, djusk'èviè 1940 a tinu l' "Magazin", dins l' coû di l' Abîye, k' après a sièrvu (voye pus wôt) o "Secours d' Hiver". Adon, lès familes FICHEROULLE èt HARDI,sakants maujones pus bas, on vindéve dès vélos (èt lès rfé bén roler) èt dès artikes po lès bistokes amon Clément èt Denise BOULANGER  Leu bia-fi î a monté l' soce Escatube k'a bagué à Aursimont . Avîz co on cô l' gozî trop sètch ? Mathilde du TANNEUX avéve di cwè vos sièrvu èt vos mète prèsse à rintrer fini d' vos rimpli amon René BOUFFIOULX-WABRY ki tinéve ètou cabarèt èt fé cwèfeu dins l' après nonne, asteure c'èst divnu "l' Clan"... après ièsse rintré do tchèrbonâdje èwouski boutéve au "djoû". Li dimègne èt lès djoûs fièsses i s' passéve à sès spales lès burtèles di s'n' armonika èt fé danser lès djins. Avant l' ruwalète ki, au mitan dès cortis, fiéve on racoûti po ridjonde li reuwe Binon, l' boutike da Auguste HALLOY-MASUI ( lacia, bûre, oûs, fromâdjes). Après, on ôte cabarèt, amon BLANCHE ( mins l' maujone èstéve lomêye "Le Fièstaux")   fiéve ètou l' clignète aus sipanés pa on sorèt.
Asteûre, nos v'la arivés dsus l' place dèl Rèspe. On î djouwève à l' bale li dimègne, c'èst pou ça ki l' maujone dès familes MARS (Edmond èt Fernand) s' muchéve padrî dès griyâdjes. A l' cwane avou l' reuwe Varet (j) (au coron, i gn' avéve li famile Polomé, l' fèye î djouwéve do scrèpe boyas èt s' frére a divnu champète bén après), l' cabarèt da Constant èt Augusta DEMOULIN. A costé, l' boutike d' èpices d' Edmond èt Irma BERWART à l' cwane dèl pîsinte "li lêd trau" ki londjéve l' dominne do tchèrbonâdje (pus rén d'li asteure). On dischindéve li Rèspe, Henri DELCARTE èt sès tantes (deus vîyes djonnes fîyes) tinîne ètou on cabarèt, locâl po lès djouweûs d' bale (c'èst là k'on lès poléve achèter, lès bounès bales à ricassî), pus bas Mario (ki rimètéve lès vélos à noûs) èt Alice PAOLI, l' boutchî Lèonèl ALLARD (nén lon èri dèl maujone da Nicole) èt l' kincayî-cwèfeu Maurice VANDERMEULEN èt Rôsa. Nos v'la à l' reuwe (a) d' Oignies èt, po nd' aler dsus Tamène,   Camille ALBERT-BINON ki, vint mètes pus lon dins l' reuwe ki pwate si nom, l ' ruwe Camille Albert, avéve on  batimint d' vinte d'amougnî po lès bièsses. Li ptite tchapèle èt l' maujone da Djosèf BLANCHARD-PILS shûvûwe pa l' cine da Jules LARET-HESBOIS, l' maîsse di scole di Labîye. È face,  l' atèlî do modèleu Alfred MARLIER èt s' feume Denise, ki fiève infirmiêre "à domicile" po l' comune d' Aujau,  Madame HESBOIS ki vindéve dèl linne, Mossieu èt Madame DEDOBELEER, èpicèrîyes èt tchèriyâdjes po lès djins. L' cabarèt-tacsi Albert PARENT. Adon ène fabrike di "rodje" po lès mirwèterîyes. Dji m' ricorde ètou d' ène tanerîye avou, à front d' reuwe on bia rodje-rossia insègnî ki s' lèyéve bén sinte d' au lon.
C'èst adon l' reuwe Camille Albert (i) èt, dins s' cul-d'-satch, li cinse BONNEJONNE. I gn' avéve ètou l' ètèrprineu DEBROUX, l' boutchî Victor RIDELLE, Maurice ANDRIANNE-BOCAR (radios èt rarindjmints), Madame Marîye DOTHEE (acoûtcheuse à domicile sage-femme), l' blanke-maujon l' cafeu da Denise SANDRON èt l' martchand d' meûbes JAUMAIN.

Todi è rotant viè Tamène, lès Ètablichmints BASTIN (dinrêyes po lès bièsses, siminces èt ingrès). Pus lon, avou ène grand coû pa-dvant, l' Maujon Djan-Baptisse SOMERIJNS (fuziks, cartoutches di totes lès cougnes èt èto tot cki faléve po nd' aler pèchî ), l' Maujon Vandeloise (coutias èt tot c'ki vos plîz sondjî come bidons po vosse  mwinnâdje). A l' limite dèl comune, avant d' ariver au Pont d' Sambe, l' cinéma Kursal 'amon COLOT) à drwète (po z-è rèche, l' film fini, on passéve au truviè dèl cujène dèl famile. Inte li meûr èt l' tauve, i gn'avéve tot djusse li place po ène djin !) èt, lî fyant face, l' magazin d' boubounes da Marie CARETTE (deûr di n' s'î nén arèter dsus l' voye po l' sicole Moyinne) k'a divnu cafeu èwousk' on î fiéve bal li dimègne èt après l' cinéma Luxor.

Come on n'va nén po l' momint à Tamène, on va ritoûné dsus nos pas èt prinde li reuwe d' Oignies au dzo d'èl Rèspe. Nos î avîne li cafeu da Mathilde VAES k'a divnu l' "Cave d' Artois" avou René HAMONT èt s' feume Madeleine MICHAUX. L' cwèfeuse Emilia OP DE BEEK, li tchèstia DUVIEUSART (k'on dijéve "Frére trwès ponts") k' a divnu l' rèstaurant "Riviera". Lî fiéve face li maujone da Mamzèle Elvire THERASSE. On l' ètindeve sovint tote li sinte djoûrnêye èt d'au lon, pianisse k' èle èstéve . Atanawète, on poléve   voye Mossieu WERY, chèf-wârde au tchèrbonâdje,  èt s' feume Eva prinde l' aîr dsus l' soû l' uxh. Eugène HENIN, cwamjî, li, ni lèvéve nén l' nez d' sès sminces à carêye tièsse èt sès simèles di co vraîy cû. A costé di s' feume, Dèlfine, il èstéve si ptit k'on li spotéve "li ptit Uginne. Pus lon l' maujon Guillaume SPRUMONT-MICHAUX (vins èt gotes di totès lès cougnes). I z-intèrtinîne li tchapèle Sinte Marîye d' Oignies. Leu fi a diridjî on tins l' patronâdje èt nos èmwinrner djouwer dins lès "sâbes" o nos fé dès wachotâdje à "l' Bate". On côp d' ouy pa l' pouchêreuse fènièsse aus vélos da Boby CESCHIAT. (On d' aléve î briber dès bokèts do cwardia k' èstéve di s' tins la sitindu padzo l' boya dès rouwes d' vèlocipêde : on î mètéve li feû èt ça brûléve sins flame mins s' fumêre èstéve fwârt mwêje à sinte).
L' maujone da Mossieur HENRY, ingènieûr au Tchèrbonâdje, l' cafeu VINCENT, èwou deus o trwès côps l' mwès si tinéve li Mutuwèle, lès maujons da Madame Jacques PEETERS, lès fréres èt soûs ROUSSELLE (Alfred à l' pension  èt Alice ripasséve on n' pout mia.po lès djins), l' èpicerîye da Sylvain LOPPE, l' cwèfeuse Marîye FANNIL, dins l' coû d' Armandine GUIGNEZ èt au fond d' on bokèt d' reuwe sins sôrtîye au fond, Tchofile RADU risimèléve lès solés do vichnauve. Po shûre, Raoul SOEUR (ki vindéve èt arindjéve dès posses. I s' a fait tuwer pa lès Boches dins lès pachis d' Au Roû). I gn'avéve co l' cafeu-èpicerîye da Victore DELVAUX-BOUFFIOULX èt l' bolèdjerîye da Georget SERVOTTE (aus fièsses on î aléve fé cûre lès tautes prustîyes èt arindjîyes dins l' famile).
Nos vola au bas dèl ruwe Binon èt à l' place (s) do "Produit chimique", come on dijéve, avou Albert HALLOY ki l' fi pwartéve li lacia d' maujone à maujone.
Tot continuwant, on arive à l' place di l' Abîye avou s' grand batimint. L' gôche aîle, lomêye l' tchèstia, èstéve ocupêye pa Oscar BINON. D' l' ôte costé lès rwines dès viyès Glacerîyes. Après, c'èstéve li "Maujon Catolike", tineuwe pa Mossieur èt Madame Djozèf CHAUFFOURAUX. Pu lon, lès Etablichmints "Maison" ki fyîne li tanâdje di pias, l' Concyèrdjerîye dès ancyinnès Glacerîyes èt on s' ritrove au pîd d' l' Èglîje.